Lesstof Niveau F

Longeren & grondwerk

Longeren en grondwerk zijn onmisbaar bij het trainen van spieropbouw en gehoorzaamheid.

De basis van longeren
Gebruik een longeerlijn van 8–10 m, longeerzweep, handschoenen en eventueel een longeersingel. Zet het paard op een volte; begin in stap, ga over naar draf en galop en vraag overgangen. Sta in het midden, gericht naar de schouder van het paard; je zweep wijst naar de achterhand en je longeerlijn naar de voorhand. Tik niet constant met de zweep; geef subtiele signalen met stem, longeerlijn en eventueel zweep.

Foto van de benodigdheden voor longeren en een foto in de longeercirkel.

Dubbele longe en hulpmiddelen
Met dubbele longe kun je meer invloed uitoefenen: één longeerlijn gaat over de rug naar de buitenschouder, de andere via de binnenring. Dit helpt het paard om aanleuning en buiging te leren. Het Pessoa-systeem of andere hulpteugels kunnen de achterhand activeren; gebruik ze alleen onder begeleiding en kortdurend.

Foto’s van hoe een dubbele longe bevestigd dient te worden en evt. hulpmiddelen.

Cavaletti en longeren
Je kunt balken of cavaletti gebruiken op de longe: het paard stapt of draaft erover heen; dit verbetert coördinatie en spierontwikkeling. Leg er niet te veel; begin met twee of drie balken achter elkaar.

Foto van de longeercirkel met cavaletti of balkjes erin. Evt. een filmpje van een paard dat erover draaft of stapt.

Grondwerk
Grondwerk met je paard is al het werk wat je kunt doen zonder dat je op je paard zit. Het is dus letterlijk het werk wat je aan de grond kunt verrichten. Oefeningen zoals achterwaarts gaan, wijken voor druk, over een zeil lopen of tussen smalle ruimtes door gaan bouwen vertrouwen op. Vergeet niet om altijd duidelijke grenzen te stellen; het paard moet jouw ruimte respecteren en andersom.

VIDEO: Filmpje van grondwerk.

Gevorderde verzorging & gezondheidsleer

Nu je intensiever traint, groeit de noodzaak om je paard optimaal te verzorgen.

Voeding voor prestatie
Sportpaarden hebben extra energie nodig. Vet (olie) is een geconcentreerde energiebron en levert tweemaal zoveel calorieën als koolhydraten; het wordt langzaam vrijgegeven en vermindert het risico op koliek. Suikers en zetmeel geven snelle energie; voer ze in kleine porties om insulinespiegels te stabiliseren. Eiwit is nodig voor herstel en spieropbouw; luzerne en sojabrokken zijn goede bronnen. Bedenk dat een te veel aan eiwit extra belasting voor de nieren betekent.

Elektrolyten en hydratatie
Bij intensieve arbeid verliest een paard zouten; een elektrolytenmix vult natrium, kalium, chloride en magnesium aan. Veel vaker wordt een zoutsteen (liksteen) gebruikt om de zoutreserves aan te vullen. Geef het paard na inspanning lauw water; koud water kan kramp veroorzaken.

Foto van een zoutsteen/liksteen.

Herstel
Na zware training laat je het paard rustig stappen tot de hartslag daalt. Gebruik een zweetmes om water af te voeren. Controleer de benen op zwelling. Bij heel warm weer kun je de benen eventueel afkoelen met water. Bij een blessure kan de dierenarts adviseren om te koelen of klei te gebruiken op de benen.

Blessures en preventie

• Peesblessures: ontstaan door overbelasting; voorkom dit met een goede warming-up, cooling-down en afwisseling in ondergrond.
• Spierverrekking: vaak door ongecontroleerde beweging; bouw training langzaam op en let op correcte techniek.
• Kootgewrichtsproblemen: bij paarden met steile koot kunnen overbelasting en artrose ontstaan; bespreek met de hoefsmid over passende hoefstanden.
• Rugklachten: door slecht passend zadel, verkeerde houding van de ruiter; controleer regelmatig zadelpassing.

Disciplines & wedstrijdvoorbereiding

Hier verken je de hogere niveaus van verschillende disciplines.

Dressuur
Vanaf M-niveau rijden combinaties (ruiter en paard) in verzameling met verscheidene zijgangen en vanaf Z2-niveau met vliegende wissels. Leer series van wissels om de vier, drie, twee en uiteindelijk één pas. Werken aan lichtheid en expressie in de gangen is essentieel. Proeven worden moeilijker; leer proeven van tevoren uit je hoofd en rijd delen van de proef in je training om te oefenen.

Springen
Op B-niveau (het laagste niveau) bij paarden, dus niet bij de pony’s, staan de hindernissen op 100 cm. Dit wordt per niveau met 10 centimeter verhoogd; bij het Z-niveau staan de hindernissen dus op 130 cm en is de complexiteit van de rijlijnen tussen bepaalde sprongen vaak ook moeilijker. Dus hoe hoger het niveau, hoe hoger de sprongen en de complexiteit van het parcours. Leer hoe je afstand telt: een galopsprong is gemiddeld 3,50 m. Combinaties zoals in-uitjes vereisen snelle coördinatie. Oefen met lijnen (bijv. vijf galopsprongen tussen twee oxers of vier galopsprongen tussen diezelfde oxers). Train ook op waterbakken en heggen zodat je paard geen onverwachte stops maakt.

Eventing en cross
Cross-country is fysiek een van de zwaarste disciplines; je rijdt over vaste hindernissen, waterpassages en hellingen. Train je paard op verschillende ondergronden en leer ritme houden. Ken de regels: draag bodyprotector en/of airbagvest, controleer tijdens je rit de tijd voor tijdpenalty’s. Respecteer de natuur en het terrein; inspecteer de sprongen tijdens de verkenning.

Overige disciplines
Maak kennis met mennen, waar je een koets bestuurt; hier speelt de “menner” een heel andere rol dan een ruiter. In carrousel rijden meerdere ruiters in formatie; synchroniciteit en teamwork zijn belangrijk. Voltige vergt balans en vertrouwen; het paard loopt op de volte terwijl de voltigeur gymnastische oefeningen op, aan of naast het paard uitvoert.

Voorbereiding op wedstrijden
Schrijf tijdig in bij de organiserende partij. Controleer of je paard geënt is; neem het paspoort van het paard mee. Plan voldoende tijd voor het losrijden; houd rekening met verkeersdrukte op weg naar wedstrijden. Tijdens het losrijden let je op andere ruiters, maak je ruimte voor elkaar en blijf kalm. Na de proef ruim je op en verzorg je je paard; bedank de organisatie en je helpers.

Fokkerij & rassenkennis

Fokkerij is gericht op verbetering van de populatie.

Stamboeken en keuringssystemen
Het KWPN keurt jonge paarden op exterieur, beweging en karakter; hengsten moeten een verrichtingsonderzoek doorstaan voordat ze goedgekeurd worden. Predicaten als Ster, Keur, Preferent en Prestatie geven de kwaliteit van een merrie of hengst aan. Bij Friese paarden is de jaarlijkse Hengstenkeuring een publiekstrekker; hier worden hengsten beoordeeld op rastype en beweging.

Erfelijkheid en kleur
Een veulen krijgt 50% van zijn genen van de moeder en 50% van de vader. Dominante genen zie je meestal meteen terug, bijvoorbeeld bij de kleur. Recessieve genen kunnen verborgen blijven en pas later zichtbaar worden.

Paarden komen in veel kleuren voor, zoals zwart, bruin, vos, valk, schimmel, palomino en bont. Bont ontstaat door een dominant gen (een gen dat snel zichtbaar is). Als beide ouders dit gen hebben, kan een veulen homozygoot bont zijn (het krijgt het gen van beide ouders), wat soms problemen kan geven.

Met DNA-onderzoek kunnen fokkers zien of een paard een ziekte bij zich draagt, zoals PSSM (een spierziekte) en WFFS (een erfelijke ziekte bij veulens). Fokkers proberen te voorkomen dat twee ziekte dragers samen een veulen krijgen.

Foto’s van alle genoemde kleuren.

Fokdoelen
Fokdoelen verschillen: sport (springen, dressuur), recreatie, tuigpaard of behoud van zeldzame rassen. Selecteer hengst en merrie op complementaire eigenschappen: kruis een merrie met weinig knieactie met een hengst die uitdrukt, of een rustig karakter met een temperamentvolle partner. Goede fokkerij kost tijd; een merrie draagt 11 maanden, en het duurt jaren voordat een veulen succesvol is in de sport.