Lesstof Niveau D

Fysiologie & beweging van het paard

Op dit niveau duik je dieper in hoe een paard beweegt en functioneert.

Gangen en variaties
Naast de basisgangen bestaan variaties. Arbeidsstap en middenstap verschillen in lengte van de pas; uitgestrekte stap vraagt om langere passen zonder tempo te verhogen. Verzamelde draf vraagt het paard zijn achterbenen dieper onder het lichaam te plaatsen en kortere, hoger opgetilde passen te maken; uitgestrekte draf heeft langere passen met meer kracht vanuit de achterhand. In de galop leer je de twee handen herkennen (linkergalop en rechtergalop) en hoe je het paard correct aanspringt.

Foto’s of filmpjes van de verschillende gangvariaties in stap en draf.

Bewegingsleer
Beweging start vanuit de achterhand: het achterbeen duwt het lichaam naar voren en opwaarts. De rug spant en ontspant; een losgelaten rug (door correcte aanleuning) laat energie vanuit de achterhand door het hele lichaam vloeien. Een stijve rug blokkeert de beweging. Bij goed gereden paarden gaat de rug omhoog en worden de buikspieren sterker, waardoor het paard makkelijker het gewicht kan dragen.

Spieren en pezen
De rugspier longissimus dorsi draagt het zadel en moet soepel blijven; oefeningen als schouderbinnenwaarts en overgangen helpen hierbij. Buikspieren ondersteunen de rug en worden getraind via overgangen naar halt en achterwaarts. Pezen in benen dragen veel belasting; warming-up voorkomt blessures.

Foto van schouderbinnenwaarts.

Buiging en stelling
Buiging betekent dat het paard om het binnenbeen van de ruiter heen buigt. Stelling is een lichte buiging in de hals en kaak. Beide zijn belangrijk voor oefeningen naar de zijkant. Zo leer je voelen of het paard echt buigt of alleen zijn hals kromt.

Foto van het hoofd dat licht buigt; evt. een anatomische foto van de atlas en het kaakgewricht.

Gezondheidszorg & voeding

In dit hoofdstuk bouwen we verder op de verzorgingskennis.

Energie en voedingsstoffen
Ruwvoer is de basis; het bevat vezels die in de dikke darm worden afgebroken en zo energie leveren. Krachtvoer levert extra energie en eiwitten. In de overgang naar zwaardere arbeid kan een paard vet- of oliesupplementen krijgen voor extra energie zonder grote hoeveelheden voer. Let erop dat paarden niet lang zonder voer staan, omdat dit maagzweren kan veroorzaken.

Gezondheidsproblemen herkennen

• Koliek: koliek bij paarden is een vorm van buikpijn. Op diverse plaatsen in het spijsverteringskanaal kunnen verstoppingen, krampen, (gas)ophopingen of verschuivingen optreden, vaak met koliek tot gevolg. Symptomen zijn rollen, naar de buik kijken en niet willen eten. Bel direct een dierenarts.
• Mok: huidirritatie in de kootholte door vocht; behandel met droog houden en zalf.
• Rotstraal: zwarte, stinkende substantie in de straal; behandel met reinigen en drogen.
• Luchtwegaandoeningen: hoesten, neusuitvloeiing; zorg voor voldoende frisse lucht en overleg met arts.
• Hoefbevangenheid: is een pijnlijke ontsteking in de hoef, waarbij het weefsel dat het hoefbeen op zijn plek verzwakt. Hierdoor kan het bot verschuiven en krijgt het paard veel pijn en moeite met lopen.

Foto’s van mok en rotstraal (goed herkenbaar met het blote oog).

Preventie en vaccinatie
Vaccinaties tegen tetanus, influenza en rhinopneumonie zijn essentieel. Volg een ontwormingsschema (doeldoserend, gebaseerd op mestonderzoek). Goede stalhygiëne, ventilatie en weidegang verkleinen infectierisico’s.

Rijtuiguitrusting & correct passen

Een goed passend tuig voorkomt ongemak en blessures.

Zadelmaker en anatomie
Laat een zadelmaker je zadel controleren. Criteria: vrij van de schoft (minimaal twee vingers ruimte), kussens liggen evenredig op de rug, geen brugvorming (zadel ligt hol en drukt voor- en achteraan). De pommel mag niet tegen de schoft drukken, de zadelboom moet breed genoeg zijn. De boommaat wordt bepaald door de schouderbreedte.

Foto van een niet-passend zadel (overdreven) en een correct passend zadel. Idem voor het hoofdstel.

Bit en hoofdstel
Het bit moet 0,5–1 cm uitsteken aan beide kanten van de mond; de dikte hangt af van de mondstructuur. Te dikke bitten zitten te strak; te dunne bitten kunnen scherp zijn. Verschillende bitten (watertrens, dubbel gebroken, stang & trens) hebben verschillende werking. Het hoofdstel moet passen: bakstukken even lang, neusriem op de juiste hoogte (twee vingers onder jukbeen), keelriem met vuist ruimte.

Hulpteugels en beenbescherming
Hulpteugels zoals martingaal, thiedemann of bijzetteugel kunnen helpen bij jonge paarden om het hoofd te stabiliseren, maar mogen nooit misbruikt worden. Peesbeschermers en strijklappen beschermen tegen aantikken; bandages moeten gelijkmatig en stevig worden aangelegd.

Foto’s van alle hulpteugels, peeskappen en bandages. Laat ook zien hoe ze correct om te doen.

Onderhoud en schoonmaken
Na elke rit verwijder je vuil en zweet van leer met een vochtige doek en zeep. Laat het zadel drogen in een goed geventileerde ruimte, niet in direct zonlicht. Bitten spoel je af met water en inspecteer je op scherpe randen.

Buitenrijden & verkeersdeelname

In Nederland delen ruiters routes met andere weggebruikers.

Verkeersregels
Volgens de Nederlandse wet zijn ruiters bestuurders en moeten zij rechts houden. Steek kruispunten recht over; geef duidelijk richting aan met je arm. Als je in een groep rijdt ga je achter elkaar; in bosgebieden waar het mag kan je naast elkaar rijden. In de schemer draag je reflecterende kleding en verlichting.

Voorbereiding
Laat je paard wennen aan objecten zoals auto’s, fietsen, vuilcontainers en fladderende vlaggen. Start met rustige routes, eventueel met een ervaren voorganger. Leer je paard stilstaan wanneer auto’s passeren. Neem altijd een telefoon mee, laat iemand weten waar je rijdt en check het weer. Vermijd gladde of besneeuwde paden.

Buitenrit vaardigheden
Klim niet op wankele ondergrond; gebruik stronken of boomstammen om op te stijgen wanneer nodig. Laat je paard regelmatig drinken als je langs water komt, maar controleer de diepte en veiligheid. In natuurgebieden gelden regels: blijf op gemarkeerde ruiterpaden, rijd niet op mountainbikepaden en laat geen mest achter in aangewezen zones.

Omgang met anderen
Groet fietsers en voetgangers; bedank hen als ze opzij gaan. Houd honden aan de lijn of vraag eigenaren dit te doen. Bij het passeren van andere paarden kun je even babbelen zodat je paard rustig blijft.